“Mieren in de ruimte” klinkt misschien als de titel van een sciencefictionfilm, maar astronomen kennen daarbuiten één kosmische mier: de Mierennevel! De Miernevel lijkt een beetje op een insect, maar is in feite een enorme verzameling van gas en stof, die zich op maar liefst 8000 lichtjaar van de aarde bevindt. Normaal gesproken zou u een vergrootglas gebruiken om een mier goed te kunnen bekijken, maar voor deze heeft u beslist een telescoop nodig.
Astronomen wisten al dat de Miernevel ooit een ster was, wellicht een beetje zoals onze eigen Zon, maar dat deze al zeer oud was en haar voorraad waterstofbrandstof had uitgeput. De buitenste lagen van de ster werden afgestoten, wat leidde tot de vorm van de Miernevel die wij vanaf de aarde waarnemen, en waardoor er in het centrum een witte dwerg achterbleef.
Astronomen hebben nu de waarnemingen van de Ant-nevel bestudeerd die zijn gemaakt door de Herschel-ruimtetelescoop van de ESA. Dit bijzondere instrument neemt niet het soort licht waar dat onze ogen van nature waarnemen, maar een ander soort licht, namelijk infraroodlicht. Zij ontdekten iets wat niemand had verwacht: lasers!
“Lasers in de ruimte” klinkt ook als een sciencefictionfilm, maar ze bestaan echt! Het lasereffect dat in de Miernevel is waargenomen, heeft een wetenschappelijke naam: laseremissie van waterstofrecombinatielijnen. Dit verschijnsel komt zeer zelden voor en helpt ons meer te weten te komen over de binnenste delen van de Miernevel.
Sterrenkundigen denken dat de laser wordt geproduceerd door een schijf gas dicht bij de witte dwergster. Normaal zou er geen gas zijn, zo dicht bij een witte dwerg, dus hoe komt het daar? Een mogelijke verklaring is dat er een andere ster vlakbij is en dat de witte dwerg dus deel uitmaakt van een tweedelig stersysteem. Die tweede ster kan ervoor zorgen dat de schijf gas in een baan om de witte dwerg blijft cirkelen en de laser produceert.
We weten nu dus dat er echt een mier in de ruimte is die lasers afvuurt – op een bepaalde manier dan! Misschien wordt er op een dag wel een film over gemaakt...
Leuk weetje: De ontdekker van de Miernevel, Donald Menzel, was tevens de eerste astronoom die suggereerde dat nevels natuurlijke lasers zouden kunnen voortbrengen – lang voordat wij wisten dat de Miernevel dat deed, en zelfs voordat wetenschappers in laboratoria lasers hadden gemaakt. Wat een toeval!
