Το παρατηρητήριο ακτίνων Χ XMM-Newton της ESA είναι το μεγαλύτερο διαστημικό παρατηρητήριο που έχει κατασκευαστεί ποτέ στην Ευρώπη. Με βάρος 3,8 τόνους κατά την εκτόξευση, το διαστημικό σκάφος έχει μήκος 10 μέτρα και διάμετρο 16 μέτρων μεταξύ των δύο ηλιακών συστοιχιών του. Οι λεπτοί σαν φύλλο ψωμιού, επιχρυσωμένοι καθρέφτες του συλλέγουν ακτίνες Χ υψηλής ενέργειας από όλα τα μέρη του Σύμπαντος, ενώ οι ευαίσθητες κάμερές του μπορούν να δουν πολύ περισσότερα από οποιονδήποτε προηγούμενο δορυφόρο ακτίνων Χ.
Το XMM-Newton εκτοξεύθηκε με έναν ευρωπαϊκό πύραυλο Ariane 5 στις 10 Δεκεμβρίου 1999. Τοποθετήθηκε σε μια ασυνήθιστη τροχιά 48 ωρών γύρω από τη Γη, με υψόμετρο που κυμαινόταν μεταξύ 7.000 km και 114.000 km. Η αποστολή ήταν αρχικά γνωστή ως XMM, από τον σχεδιασμό του ως «X-ray Multi-Mirror» (πολυκαθρεφτικός τηλεσκόπιο ακτίνων Χ). Το όνομα άλλαξε αργότερα σε XMM-Newton, προς τιμήν του διάσημου Βρετανού επιστήμονα Sir Isaac Newton.
Αν και η αρχική του αποστολή ήταν να διαρκέσει δύο χρόνια, το XMM-Newton εξακολουθεί να βρίσκεται σε άριστη κατάσταση. Αυτό το αξιοθαύμαστο παρατηρητήριο έχει μελετήσει κάθε είδους αντικείμενα, από κομήτες και πλανήτες στο Ηλιακό μας Σύστημα έως υπερμαζικές μαύρες τρύπες και εκρήγνυόμενα άστρα στα πιο απομακρυσμένα άκρα του Σύμπαντος. Κατά τη διάρκεια των 14 ετών λειτουργίας του, έχει εντοπίσει πάνω από μισό εκατομμύριο πηγές ακτίνων Χ, διπλάσιες από όσες ήταν γνωστές μέχρι τότε.
Αυτές οι ανακαλύψεις κατέστησαν δυνατές χάρη στον προηγμένο σχεδιασμό του παρατηρητηρίου. Δεδομένου ότι οι ακτίνες Χ διαπερνούν απευθείας τους συνηθισμένους καθρέφτες, καθένα από τα τρία τηλεσκόπια του XMM, που έχουν σχήμα βαρελιού, αποτελείται από 58 καμπύλους καθρέφτες οι οποίοι είναι τοποθετημένοι ο ένας μέσα στον άλλο. Οι εισερχόμενες ακτίνες Χ ανακλώνται από τις επιφάνειες αυτών των κατόπτρων, ώστε τελικά να εστιάζονται σε δύο τύπους οργάνων εξοπλισμένων με ανιχνευτές CCD (όπως αυτοί που χρησιμοποιούνται στις ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές). Μια οπτική κάμερα επιτρέπει στους αστρονόμους να εντοπίζουν με ακρίβεια τους στόχους τους.
