Έχετε υποφέρει ποτέ από τζετ λαγκ μετά από πτήση που διέσχισε πολλές διαφορετικές ζώνες ώρας; Τέτοια ταξίδια μεγάλων αποστάσεων συχνά οδηγούν σε προβλήματα ύπνου τη νύχτα και σε αίσθημα νυσταγμού κατά τη διάρκεια της ημέρας. Τι συμβαίνει όμως στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, όπου τα πληρώματα βιώνουν 16 ανατολές και ηλιοβασιλέματα κάθε 24 ώρες;
Οι αστροναύτες μπορεί να αντιμετωπίζουν προβλήματα ύπνου στο διάστημα, ακριβώς όπως και εμείς. Το άγχος, ο βαρύς φόρτος εργασίας, ο θόρυβος του περιβάλλοντος, το φως και η ποιότητα του αέρα μπορούν όλα να διαταράξουν το εσωτερικό βιολογικό τους ρολόι. Η ελαχιστοποίηση των διαταραχών ύπνου στους αστροναύτες αποτελεί έναν από τους στόχους της ιατρικής ομάδας του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αστροναυτών.
Αν και η διάκριση μεταξύ ημέρας και νύχτας δεν έχει ιδιαίτερη σημασία σε τροχιά, κάθε πλήρωμα ακολουθεί ένα 24ωρο πρόγραμμα με βάση την ώρα Γκρήνουιτς. Από Δευτέρα έως Παρασκευή ακολουθούν μια πολύ οργανωμένη ρουτίνα, εργάζονται έως και 10 ώρες, ακολουθούμενες από περίοδο ύπνου οκτώ ωρών. Τα γεύματα λαμβάνουν χώρα σε καθορισμένες ώρες, όπως και οι περίοδοι χαλάρωσης, οι ανασκοπήσεις, καθώς και τα διαστήματα για επικοινωνία με την οικογένεια και τους φίλους, για ιδιωτικότητα και για δραστηριότητες αναψυχής.
Το Σάββατο αφιερώνεται σε περισσότερη εργασία, συντήρηση, καθαρισμό και προσωπικό χρόνο. Η Κυριακή προγραμματίζεται ως ημέρα ανάπαυσης, αν και πολλοί αστροναύτες αναλαμβάνουν με χαρά εθελοντικές επιστημονικές εργασίες και εργασίες συντήρησης. Ωστόσο, το ημερήσιο πρόγραμμα μπορεί να διαταραχθεί από απρόβλεπτα γεγονότα και από την άφιξη διαστημικών σκαφών.
Τα υπνωτικά χάπια συνήθως δεν είναι απαραίτητα, αν και διατίθεται ένα κοινό φάρμακο που ονομάζεται μελατονίνη σε περίπτωση που εμφανιστούν συμπτώματα τζετ λαγκ. Ωστόσο, οι παρενέργειες από τη λήψη φαρμάκων μπορεί να προκαλέσουν υπνηλία και δυσκολίες στο ξύπνημα. Το Κέντρο Αστροναυτών ελέγχει τα φάρμακα για τυχόν παρενέργειες, καθώς αυτές μπορεί να διαφέρουν από αστροναύτη σε αστροναύτη.
Η ιατρική κοινότητα του διαστήματος πειραματίζεται επίσης με φως διαφορετικών χρωμάτων. Ο μπλε φωτισμός στον Διαστημικό Σταθμό – που μοιάζει με έντονο ηλιακό φως – θα μπορούσε να κάνει τον οργανισμό να είναι πιο σε εγρήγορση, ενώ ο κόκκινος φωτισμός ενδέχεται να προκαλέσει ύπνο.
