Εδώ και χιλιάδες χρόνια υπάρχουν αναφορές για ανθρώπους που έχουν δει έντονες λάμψεις στη Σελήνη. Τι θα μπορούσαν να είναι; Παράξενα φώτα στην ατμόσφαιρα της Γης; Στοιχεία για εξωγήινους επισκέπτες; Ή μήπως όλοι αυτοί οι άνθρωποι έκαναν λάθος; Ένα πρόγραμμα της ESA με την ονομασία NELIOTA παρακολουθεί αυτές τις λάμψεις, και τα ευρήματά του είναι συναρπαστικά!
Το NELIOTA είναι το ακρωνύμιο των λέξεων «Near-Earth Object Lunar Impacts and Optical TrAnsients» (Προσκρούσεις αντικειμένων κοντά στη Γη στη Σελήνη και οπτικά φαινόμενα). Χρησιμοποιεί ένα μεγάλο τηλεσκόπιο που λειτουργεί υπό τη διαχείριση του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθήνας, εξοπλισμένο με μια ειδική κάμερα που τραβά πολλές φωτογραφίες πολύ γρήγορα. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον εξοπλισμό, οι επιστήμονες του NELIOTA παρατηρούν τη Σελήνη και καταγράφουν δεδομένα. Έχουν εντοπίσει πολλές από αυτές τις παράξενες λάμψεις στη Σελήνη – κατά μέσο όρο μία κάθε λίγες ώρες! Τι είναι λοιπόν;
Στο διάστημα υπάρχουν πολλά μικροσκοπικά κομμάτια βράχων και άλλων υλικών, τα οποία μερικές φορές συγκρούονται με έναν πλανήτη ή ένα φεγγάρι. Όταν αυτό συμβαίνει στη Γη, συχνά καίγονται στην ατμόσφαιρά μας, δημιουργώντας αυτό που ονομάζουμε μετεωρίτη (που μερικές φορές αποκαλείται “πεφταστέρι”). Ωστόσο, η Σελήνη μας δεν έχει ατμόσφαιρα, οπότε όταν μικροσκοπικά πετρώματα προσκρούουν σε αυτήν, συντρίβονται στην επιφάνειά της και δημιουργούν μια σύντομη λάμψη!
Το ισχυρό τηλεσκόπιο και η κάμερα του NELIOTA αποκάλυψαν ότι οι λάμψεις είναι αρκετά συχνές, αν και μόνο οι πιο έντονες είναι ορατές με γυμνό μάτι. Ωστόσο, είναι δύσκολο να καταγραφούν, καθώς οι συγκρούσεις πρέπει να συμβαίνουν σε περιοχές της Σελήνης που δεν φωτίζονται εκείνη τη στιγμή από τον Ήλιο. Διαφορετικά, τα γύρω σεληνιακά πετρώματα είναι τόσο φωτεινά που καλύπτουν τη λάμψη. Οι επιστήμονες της ESA έχουν καταγράψει 55 λάμψεις μέχρι στιγμής, αλλά προβλέπουν ότι στην πραγματικότητα βλέπουν μόνο ένα μικρό μέρος του συνολικού αριθμού, ο οποίος πιθανότατα ανέρχεται σε περίπου οκτώ λάμψεις κάθε ώρα!
Η έρευνα αυτή είναι σημαντική για διάφορους λόγους. Πρώτον, μας βοηθά να μάθουμε περισσότερα για τη Σελήνη και για το γιατί η επιφάνειά της, γεμάτη κρατήρες, έχει αυτή την εμφάνιση. Μας επιτρέπει επίσης να κατανοήσουμε καλύτερα πόσα αντικείμενα κοντά στη Γη (NEO) – όπως μικροσκοπικοί βράχοι στο διάστημα, αστεροειδείς και κομήτες – υπάρχουν στην κοσμική γειτονιά της Γης. Τα μεγαλύτερα NEO θα μπορούσαν να αποτελέσουν κίνδυνο για τη Γη σε περίπτωση σύγκρουσης, οπότε όσο περισσότερες πληροφορίες διαθέτουμε, τόσο καλύτερα μπορούμε να προετοιμαστούμε για την προστασία μας. Η ESA αντιμετωπίζει το θέμα αυτό με σοβαρότητα και σχεδιάζει μια φιλόδοξη αποστολή με την ονομασία «Hera», η οποία θα δοκιμάσει μεθόδους για την απομάκρυνση τυχόν αστεροειδών που βρίσκονται σε τροχιά σύγκρουσης, ώστε να μην προκαλέσουν ζημιά.
Το πρόγραμμα NELIOTA επρόκειτο να ολοκληρωθεί σύντομα, αλλά η επιτυχία του ήταν τόσο μεγάλη που του χορηγήθηκε παράταση και πλέον το πείραμα θα συνεχιστεί μέχρι τον Ιανουάριο του 2021!
Ενδιαφέρον στοιχείο: Το NELIOTA χρησιμοποιεί το τηλεσκόπιο «Κρυονέρι», το οποίο είναι το μεγαλύτερο τηλεσκόπιο στη Γη και έχει ως μοναδικό σκοπό την παρακολούθηση της Σελήνης.
