ESA dla dzieci

Gwiazda filmu „Kanibal” zjada swojego towarzysza

Artist's impression of a pulsar 'eating' a companion star
Artystyczna wizja pulsara 'pożerającego' gwiazdę towarzyszącą
Wyświetl obraz

Obserwatorium kosmiczne Integral należące do ESA po raz pierwszy odkryło szybko obracającą się gwiazdę, która pochłania swoją mniejszą sąsiadkę.

Ta wirująca gwiazda nie jest zwykłą gwiazdą. Pierwotnie miała co najmniej osiem razy większą masę niż Słońce, a obecnie skurczyła się do postaci niezwykle gęstej gwiazdy neutronowej o średnicy zaledwie 20 km. Jedna łyżeczka jej materii ważyłaby około miliarda ton.

Chociaż gwiazda neutronowa jest o wiele za mała, by można ją było dostrzec za pomocą zwykłego teleskopu, można ją zaobserwować w promieniowaniu rentgenowskim. Została odkryta przez satelitę Integral podczas rutynowego skanowania nieba 2 grudnia 2004 r., kiedy to nagle wyemitowała potężny rozbłysk rentgenowski.

Animation of a pulsar 'eating' material from companion star
Animacja przedstawiająca pulsar 'pochłaniający' materię z gwiazdy towarzyszącej

Pomiary przeprowadzone przez satelitę Integral oraz sondę kosmicznego programu NASA ‘Rossi X-ray Timing Explorer’ wskazują, że ta „kanibaliczna” gwiazda jest „pulsarem” – szybko obracającą się gwiazdą neutronową. W rzeczywistości jest to jeden z najszybciej obracających się pulsarów, jakie kiedykolwiek odkryto. Obecnie obraca się z zawrotną prędkością – około 600 razy na sekundę – i stopniowo nabiera jeszcze większej prędkości.

Proces rozkręcania zachodzi, gdy gaz wyrwany z gwiazdy towarzyszącej uderza w powierzchnię. To gwałtowne zasilanie rozgrzewa go do temperatury prawie miliarda stopni, powodując emisję ogromnych ilości promieniowania rentgenowskiego i gamma.

Tymczasem gwiazda towarzysząca skurczyła się już do ułamka rozmiarów naszego Słońca – być może do zaledwie 40 mas Jowisza. Obie gwiazdy znajdują się tak blisko siebie, że zmieściłyby się w promieniu Słońca. Aby przetrwać, kurcząca się gwiazda krąży wokół swojej sąsiadki – gwiazdy neutronowej – w zaledwie 2,5 godziny.