W 1877 roku amerykański astronom Asaph Hall odkrył dwa małe księżyce krążące wokół Marsa. Nazwano je Fobos (Strach) i Deimos (Panika). Ponad 130 lat później naukowcy wciąż próbują rozwikłać tajemnice tych księżyców. Jednak ostatnie bliskie przeloty sondy Mars Express należącej do ESA dostarczyły wskazówek dotyczących ich składu i pochodzenia.
Mars Express to jedyny statek kosmiczny działający obecnie wokół Czerwonej Planety, który porusza się po orbicie o wysokim stopniu eliptyczności (w kształcie jajka). Ta trajektoria prowadzi go przez orbitę Fobosa, co pozwala mu obserwować wszystkie strony tego małego księżyca. (Podobnie jak Księżyc Ziemi, Fobos zawsze zwraca tę samą stronę w kierunku pobliskiej planety.) W okresie od 23 lipca do 15 września 2008 r. sonda Mars Express wykonała osiem przelotów obok Fobosa, mijając go w odległościach od 4 500 km do zaledwie 93 km.
Zdjęcia z bliska pokazują, że Fobos, większy z księżyców, jest kosmicznym kamieniem w kształcie ziemniaka o wymiarach zaledwie 27 km × 22 km × 19 km. Jest bardzo ciemny – czarniejszy od węgla – i pokryty licznymi kraterami. Dzięki dokładnemu śledzeniu siły, z jaką Fobos oddziałuje na sondę Mars Express podczas każdego przelotu, naukowcy ustalili, że ten księżyc nie ma zbyt dużej gęstości. Niemal na pewno jest to ‘sterta gruzu’ – złożona z wielu kawałków skał, utrzymywanych razem przez grawitację – a nie pojedynczy, lity obiekt.
Badania przeprowadzone w ramach misji Mars Express sugerują, że Fobos i Deimos mogły niegdyś być asteroidami krążącymi wokół Słońca między Marsem a Jowiszem. Jednak nikt nie potrafi jeszcze wyjaśnić, w jaki sposób zostały one przechwycone przez Marsa i znalazły się na ‘normalnych’ orbitach nad jego równikiem.
