Πριν από 20.000 χρόνια, η Γη βρισκόταν σε μια εποχή παγετώνων! Το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη μας ήταν καλυμμένο με πάγο, σε πολλά μέρη με πάχος 3 χλμ., όπως συμβαίνει σήμερα σε περιοχές της Ανταρκτικής και της Γροιλανδίας. Οι επιστήμονες μελετούν πώς αλλάζει η επιφάνεια της Γης όταν καλύπτεται από παχύ στρώμα πάγου και τι συμβαίνει όταν αυτός ο πάγος λιώνει. Έκαναν μια απροσδόκητη ανακάλυψη!
Ο σκληρός, βραχώδης φλοιός της Γης – ο οποίος περιλαμβάνει το έδαφος πάνω στο οποίο περπατάμε – βρίσκεται πάνω από ένα στρώμα πάχους 2.900 χλμ. που ονομάζεται μανδύας. Αυτός είναι αρκετά μαλακός και συμπεριφέρεται σαν ένα παχύρρευστο υγρό. Όταν ο φλοιός που βρίσκεται από πάνω του είναι βαρύτερος, όπως συνέβαινε στο παρελθόν όταν ήταν καλυμμένος με πάγο, ο μανδύας συμπιέζεται προς τα κάτω. Κατά τη διάρκεια της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων, η ξηρά κάτω από τον παχύτερο πάγο βυθίστηκε έως και 500 m!
Τελικά, το μεγαλύτερο μέρος του πάγου έλιωσε και, χωρίς πλέον όλο αυτό το βάρος να ασκεί πίεση προς τα κάτω, ο μανδύας ανέβηκε ξανά. Συνεχίζει να ανεβαίνει, ακόμα και σήμερα, αν και με πιο αργό ρυθμό. Έτσι, η Γη μοιάζει λίγο με το στρώμα του κρεβατιού σου – όταν ξαπλώνεις πάνω του, το στρώμα συμπιέζεται. Όταν όμως σηκώνεστε, ανασηκώνεται σιγά-σιγά!
Η Δυτική Ανταρκτική ανυψώνεται. Πνευματικά δικαιώματα: Planetary Visions (πηγή: ESA/Planetary Visions).
Μια ομάδα επιστημόνων χρησιμοποίησε δεδομένα GPS (Global Positioning Satellite) για να μετρήσει το ύψος της Ανταρκτικής. Καθώς εξακολουθεί να καλύπτεται από παχύ στρώμα πάγου – αν και όχι τόσο παχύ όσο κατά την Εποχή των Παγετώνων – θα περίμενε κανείς ότι η ξηρά θα ανυψωνόταν μόνο αργά. Με μεγάλη έκπληξη διαπίστωσαν ότι ένα τμήμα της στην πραγματικότητα ανυψώνεται ταχύτερα από σχεδόν οπουδήποτε αλλού στη Γη! Αυτό είναι ενδιαφέρον, διότι προσφέρει νέες πληροφορίες για το πώς μπορεί να είναι ο μανδύας που βρίσκεται από κάτω.
Για να διευκολύνουν αυτή τη μελέτη, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν δεδομένα από μια διαστημική αποστολή της ESA με την ονομασία «Gravity field and steady-state Ocean Circulation Explorer», ή GOCE για συντομία. Το GOCE έχει χαρτογραφήσει το πεδίο βαρύτητας γύρω από τη Γη, κάτι που αποτελεί έναν έξυπνο τρόπο για να προσδιοριστεί τι συμβαίνει κάτω από την επιφάνεια. Εάν υπάρχει μεγάλη ποσότητα πυκνού υλικού υπόγεια, τότε το πεδίο βαρύτητας είναι ελαφρώς ισχυρότερο. Έτσι, τα δεδομένα του GOCE μπορούν να μας δείξουν πόσο στερεός είναι ο μανδύας.
Η αποστολή GOCE ολοκληρώθηκε το 2013, αλλά είναι προφανές ότι τα δεδομένα της εξακολουθούν να είναι πολύ πολύτιμα! Αποκάλυψε ότι ο μανδύας είναι στην πραγματικότητα πιο μαλακός από ό,τι πιστεύαμε, πολύ ρευστός και κινείται γρήγορα – γεγονός που εξηγεί γιατί παρατηρήθηκαν τόσο γρήγορες ανυψώσεις στην Ανταρκτική.
Αυτή η έρευνα αποτελεί έναν καταπληκτικό τρόπο για να μάθουμε περισσότερα για το εσωτερικό του πλανήτη μας, της Γης!
Ενδιαφέρον στοιχείο: Το GOCE σχεδιάστηκε χωρίς πολλά από τα κινούμενα μέρη που συναντώνται σε άλλα διαστημικά σκάφη, καθώς η κίνηση θα μπορούσε να επηρεάσει τις μετρήσεις βαρύτητας που πραγματοποιεί!
