Γνωρίζουμε ότι στο Ηλιακό μας Σύστημα υπάρχουν οκτώ πλανήτες, αλλά γνωρίζατε ότι οι αστρονόμοι έχουν ανακαλύψει χιλιάδες πλανήτες πέρα από το Ηλιακό μας Σύστημα; Αυτοί ονομάζονται εξωηλιακοί πλανήτες, ή εν συντομία εξωπλανήτες.
Ωστόσο, από όλους αυτούς τους πλανήτες, μόνο ένας είναι γνωστό ότι φιλοξενεί ζωή: η Γη. Τι θα γινόταν όμως αν η Γη δεν ήταν ένας μοναδικός κόσμος; Τι θα γινόταν αν υπήρχαν εκεί έξω και άλλοι πλανήτες με ωκεανούς, ατμόσφαιρες και τις κατάλληλες συνθήκες για τη ζωή;
Αυτό είναι το μεγαλύτερο ερώτημα που καθοδηγεί την αποστολή «Πλάτωνας»: υπάρχει κάποιος άλλος πλανήτης σαν τη Γη στο Σύμπαν;
Τι σημαίνει πραγματικά η φράση “παρόμοιος με τη Γη”;
Όταν οι επιστήμονες αναφέρονται σε έναν πλανήτη “παρόμοιο με τη Γη”, δεν εννοούν ένα τέλειο αντίγραφο. Αντίθετα, αναζητούν έναν συνδυασμό βασικών χαρακτηριστικών: μια βραχώδη επιφάνεια αντί για έναν αέριο γίγαντα, μέγεθος και μάζα παρόμοια με αυτά της Γης, καθώς και την κατάλληλη απόσταση από το άστρο του.
Αυτός ο τελευταίος παράγοντας είναι καθοριστικός, καθώς επηρεάζει τη θερμοκρασία. Αν βρίσκεται πολύ κοντά, ένας πλανήτης μπορεί να μετατραπεί σε έναν καυτό κόσμο. Αν βρίσκεται πολύ μακριά, μπορεί να παγώσει. Ωστόσο, ανάμεσα στα δύο αυτά άκρα υπάρχει μια στενή ζώνη όπου οι συνθήκες ενδέχεται να είναι ακριβώς οι κατάλληλες.
Η ζώνη κατοικησιμότητας: ούτε πολύ ζεστή, ούτε πολύ κρύα
Οι αστρονόμοι αποκαλούν αυτή την περιοχή «ζώνη κατοικησιμότητας», η οποία συχνά ονομάζεται και «ζώνη της Γκολντίλοκς». Σε αυτή την περιοχή, οι θερμοκρασίες θα μπορούσαν να επιτρέψουν την ύπαρξη υγρού νερού στην επιφάνεια ενός πλανήτη. Και το νερό είναι ένα από τα βασικά συστατικά της ζωής, όπως την γνωρίζουμε.
Ωστόσο, το γεγονός ότι ένας πλανήτης βρίσκεται στη ζώνη κατοικησιμότητας δεν εγγυάται ότι είναι πράγματι κατοικήσιμος. Ένας πλανήτης μπορεί να μην διαθέτει ατμόσφαιρα, ή ίσως να έχει τοξική ατμόσφαιρα, ή ακόμα να δέχεται ακραία ακτινοβολία από το άστρο του. Επομένως, η παρουσία ενός πλανήτη στη ζώνη κατοικησιμότητας αποτελεί μάλλον ένα πρώτο στοιχείο για την ύπαρξη μιας άλλης Γης, παρά μια οριστική απάντηση.
Η αναζήτηση πλανητών παρόμοιων με τη Γη
Εδώ είναι που μπαίνει στο προσκήνιο η αποστολή ’Plato» της ESA. Αυτό το διαστημικό τηλεσκόπιο υψηλής τεχνολογίας έχει σχεδιαστεί για να εντοπίζει πλανήτες παρόμοιου μεγέθους με τη Γη, που περιστρέφονται γύρω από άστρα όπως ο Ήλιος μας και βρίσκονται εντός των ζωνών κατοικησιμότητας των άστρων τους.
Παρατηρώντας μικροσκοπικές πτώσεις στο φως των άστρων καθώς οι πλανήτες περνούν μπροστά από τα άστρα τους, το Plato μπορεί να εντοπίσει νέους κόσμους και να μετρήσει το μέγεθος και τις τροχιές τους. Επιπλέον, το Plato θα μελετήσει άστρα παρόμοια με τον Ήλιο μας, τα οποία είναι αρκετά φωτεινά ώστε να μπορούν να μελετηθούν λεπτομερώς και από επιστήμονες σε παρατηρητήρια της Γης. Όλες αυτές οι πληροφορίες μαζί θα τους βοηθήσουν να ανακαλύψουν πλανήτες και να μετρήσουν το μέγεθός τους και τη μάζα τους. Γνωρίζοντας το μέγεθος και τη μάζα ενός πλανήτη, οι επιστήμονες μπορούν να υπολογίσουν από τι αποτελείται και αν είναι βραχώδης όπως η Γη ή αποτελείται κυρίως από αέριο όπως ο Δίας.
Στη συνέχεια, μελετώντας τα ίδια τα άστρα, το Plato μπορεί να προσδιορίσει την ηλικία και τις ιδιότητές τους, γεγονός που βοηθά τους επιστήμονες να κατανοήσουν τους πλανήτες που περιστρέφονται γύρω τους με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια. Αυτό σημαίνει ότι το Plato θα συμβάλει στον εντοπισμό των καλύτερων υποψηφίων πλανητών που ενδέχεται να μοιάζουν πραγματικά με τη Γη.
Ένα σύμπαν γεμάτο δυνατότητες
Εδώ είναι που τα πράγματα γίνονται πιο αβέβαια, αλλά και πιο συναρπαστικά. Η ζωή, τουλάχιστον όπως την αντιλαμβανόμαστε, εξαρτάται από μια λεπτή ισορροπία συνθηκών. Χρειάζεται υγρό νερό, ένα σταθερό περιβάλλον και τα κατάλληλα χημικά συστατικά. Όταν οι επιστήμονες αναζητούν ζωή πέρα από τη Γη, συχνά ξεκινούν αναζητώντας πλανήτες όπου θα μπορούσαν να υπάρχουν παρόμοιες συνθήκες. Γι’ αυτό το λόγο, η ανακάλυψη πλανητών στη ζώνη κατοικησιμότητας αποτελεί ένα τόσο σημαντικό βήμα.
Τις τελευταίες δεκαετίες, οι αστρονόμοι έχουν ανακαλύψει χιλιάδες εξωπλανήτες, αποκαλύπτοντας ότι οι πλανήτες είναι συνηθισμένοι σε ολόκληρο τον Γαλαξία. Το μεγάλο ερώτημα πλέον δεν είναι αν υπάρχουν αυτοί οι πλανήτες, αλλά πόσοι από αυτούς ενδέχεται να μοιάζουν με τη Γη. Με τη δημιουργία ενός λεπτομερούς καταλόγου κοντινών πλανητικών συστημάτων, η αποστολή «Πλάτωνας» θα συμβάλει στην απάντηση αυτού του ερωτήματος.
Λοιπόν, υπάρχει άλλη Γη; Η απάντηση, προς το παρόν, είναι: δεν ξέρουμε. Όμως, για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, διαθέτουμε τα μέσα για να το ανακαλύψουμε.
Κάπου ανάμεσα στα αστέρια, μπορεί να υπάρχει ένας μικρός, βραχώδης πλανήτης που περιστρέφεται σε ακριβώς τη σωστή απόσταση, με τις κατάλληλες συνθήκες, περιφερόμενος ήσυχα γύρω από το άστρο του. Ένας κόσμος με ωκεανούς, ουρανούς και ίσως ακόμη και ζωή. Χάρη στον Πλάτωνα, πλησιάζουμε όλο και περισσότερο στην ανακάλυψή του!
