Το καλοκαίρι του 2000, τέσσερα πανομοιότυπα διαστημικά σκάφη του προγράμματος «Cluster» εκτοξεύθηκαν σε εξαιρετικά επιμήκεις πολικές τροχιές, οι οποίες τα οδήγησαν στο ένα τρίτο της απόστασης προς τη Σελήνη. Από τότε, το κουαρτέτο της ESA – γνωστό ως «Salsa», «Samba», «Rumba» και «Tango» – πετά σε σχηματισμό γύρω από τη Γη. Μερικές φορές βρίσκονται εντός του μαγνητικού πεδίου του πλανήτη. Άλλες φορές έχουν εγκαταλείψει τη μαγνητόσφαιρα και πετούν μέσα στα ηλεκτρικά φορτισμένα σωματίδια του ηλιακού ανέμου.
Καθώς οι τροχιές και οι αποστάσεις μεταξύ τους έχουν αλλάξει, τα διαστημικά σκάφη έχουν προσφέρει τις πρώτες τρισδιάστατες παρατηρήσεις των αόρατων σωματιδίων και των μαγνητικών πεδίων που καταλαμβάνουν τον χώρο κοντά στη Γη. Ένας τομέας ιδιαίτερου ενδιαφέροντος αποτελεί το σέλας, ένα κόκκινο και πράσινο πέπλο φωτός που παρατηρείται στον νυχτερινό ουρανό πάνω από τις πολικές περιοχές. Τα σέλα φαινόμενα προκύπτουν όταν υπερηχητικά σωματίδια από τον Ήλιο συγκρούονται με το μαγνητικό πεδίο του πλανήτη μας. Τα περισσότερα εκτρέπονται από τη μαγνητική ασπίδα της Γης, αλλά μερικά διαπερνούν την ασπίδα και παγιδεύονται.
Αυτά τα σωματίδια κινούνται σπειροειδώς κατά μήκος των γραμμών του μαγνητικού πεδίου και συγκρούονται με την ανώτερη ατμόσφαιρα, δημιουργώντας το σέλας. Ωστόσο, μερικές φορές εμφανίζονται σκοτεινά ‘κενά’ – τα λεγόμενα «μαύρα σέλα» – μέσα στην πολύχρωμη κουρτίνα. Η ομάδα του Cluster διαπίστωσε ότι αυτά εμφανίζονται σε σημεία όπου τα σωματίδια διαφεύγουν προς τα πάνω στο διάστημα, αντί να κατευθύνονται προς τα κάτω στην ατμόσφαιρα.
Το Cluster έχει κάνει πολλές άλλες ανακαλύψεις, όπως γιγάντιες δίνες που εκτοξεύουν σωματίδια στο μαγνητικό πεδίο της Γης. Αποκάλυψε επίσης πώς τα ‘φονικά’ ηλεκτρόνια αποκτούν τόση ενέργεια ώστε να μπορούν να θέσουν εκτός λειτουργίας ή να καταστρέψουν διαστημικά σκάφη που βρίσκονται σε τροχιά.
Και οι τέσσερις δορυφόροι δείχνουν πλέον τα σημάδια της παλαιότητας, αλλά η ομάδα του Cluster είναι βέβαιη ότι θα μπορούν να λειτουργούν τουλάχιστον μέχρι το 2016. Εν τω μεταξύ, επιστήμονες από όλο τον κόσμο ανυπομονούν να συνεχίσουν την εξερεύνηση του αόρατου χώρου γύρω από τη Γη μας.
