{"id":8,"date":"2026-05-13T17:04:53","date_gmt":"2026-05-13T15:04:53","guid":{"rendered":"https:\/\/kids.esa.int\/exoplanets_hunting\/"},"modified":"2026-10-08T00:23:02","modified_gmt":"2026-10-07T22:23:02","slug":"exoplanets_hunting","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/exoplanets_hunting\/","title":{"rendered":"Poszukiwanie planet pozas\u0142onecznych"},"content":{"rendered":"

Czy kiedykolwiek wybra\u0142e\u015b si\u0119 na polowanie\u2026 na planety? <\/h2>\n

Mo\u017ce to zabrzmie\u0107 dziwnie, ale astronomowie w\u0142a\u015bnie tym si\u0119 zajmuj\u0105! Przez wieki s\u0105dzili\u015bmy, \u017ce osiem planet w naszym Uk\u0142adzie S\u0142onecznym to wszystko, co istnieje. Jednak w ci\u0105gu ostatnich kilku dekad naukowcy odkryli tysi\u0105ce \u015bwiat\u00f3w kr\u0105\u017c\u0105cych wok\u00f3\u0142 odleg\u0142ych gwiazd. Nazywa si\u0119 je planetami pozas\u0142onecznymi, w skr\u00f3cie \u2013 egzoplanetami, i s\u0105 one znacznie bardziej powszechne, ni\u017c kiedy\u015b s\u0105dzili\u015bmy. Poszukiwanie planet jeszcze si\u0119 nie zako\u0144czy\u0142o \u2013 to dopiero pocz\u0105tek!\u00a0<\/p>\n

Odkrywanie planet pozas\u0142onecznych stanowi jednak prawdziwe wyzwanie. S\u0105 one ma\u0142e, ciemne i niemal niemo\u017cliwe do dostrze\u017cenia nawet za pomoc\u0105 najpot\u0119\u017cniejszych teleskop\u00f3w. Astronomowie stosuj\u0105 wi\u0119c szereg sprytnych sztuczek, \u015bledz\u0105c wskaz\u00f3wki i wzorce, aby odkry\u0107 te odleg\u0142e \u015bwiaty.\u00a0<\/p>\n

Spos\u00f3b 1: Zidentyfikuj planet\u0119 za pomoc\u0105 bezpo\u015bredniego obrazowania <\/h2>\n

Pierwszym i najprostszym pomys\u0142em jest po prostu zrobienie zdj\u0119cia planety. Metoda ta znana jest jako obrazowanie bezpo\u015brednie.\u00a0<\/p>\n

\u0141atwiej to powiedzie\u0107 ni\u017c zrobi\u0107! \u015awiat\u0142o gwiazdy mo\u017ce z \u0142atwo\u015bci\u0105 przy\u0107mi\u0107 s\u0142abe \u015bwiat\u0142o pobliskich planet. Aby temu zaradzi\u0107, astronomowie u\u017cywaj\u0105 specjalnych narz\u0119dzi, kt\u00f3re blokuj\u0105 jasne \u015bwiat\u0142o gwiazd, ods\u0142aniaj\u0105c w ten spos\u00f3b s\u0142abo widoczne planety na orbitach. Ta metoda sprawdza si\u0119 najlepiej w przypadku bardzo du\u017cych planet, kt\u00f3re kr\u0105\u017c\u0105 daleko od swoich gwiazd. \u015awiaty te odbijaj\u0105 wi\u0119cej \u015bwiat\u0142a i znajduj\u0105 si\u0119 na tyle daleko, \u017ce mo\u017cna je odr\u00f3\u017cni\u0107 od blasku gwiazdy.\u00a0\u00a0<\/p>\n

Chocia\u017c metoda bezpo\u015bredniego obrazowania przynios\u0142a kilka imponuj\u0105cych odkry\u0107, sprawdza si\u0119 ona jedynie w przypadku niewielkiej liczby uk\u0142ad\u00f3w planetarnych.\u00a0<\/p>\n

Spos\u00f3b 2: Poszukaj gwiazd, kt\u00f3re si\u0119 chwiaj\u0105, wykorzystuj\u0105c pr\u0119dko\u015b\u0107 radialn\u0105 <\/h2>\n

Tak jak prawdziwy my\u015bliwy, czasami nie wida\u0107 celu, wi\u0119c trzeba zamiast tego szuka\u0107 wskaz\u00f3wek w pobli\u017cu. Gwiazdy mog\u0105 pozostawia\u0107 \u015blady wskazuj\u0105ce, \u017ce ukrywaj\u0105 planet\u0119. Jedn\u0105 z takich wskaz\u00f3wek jest to, \u017ce gwiazda si\u0119 chwieje!\u00a0\u00a0<\/p>\n

Kiedy planeta kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 gwiazdy, jej grawitacja oddzia\u0142uje r\u00f3wnie\u017c na gwiazd\u0119, powoduj\u0105c jej drgania w przestrzeni kosmicznej. Naukowa nazwa tego zjawiska to pr\u0119dko\u015b\u0107 radialna.\u00a0\u00a0<\/p>\n

Ruch ten jest bardzo niewielki, ale przy u\u017cyciu czu\u0142ych narz\u0119dzi mo\u017cna dostrzec drgaj\u0105ce gwiazdy, a tym samym oznaki, \u017ce mog\u0105 tam znajdowa\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c egzoplanety!\u00a0<\/p>\n

\"Hubble
Teleskop Hubble\u2019a po raz pierwszy wykry\u0142 par\u0119 wodn\u0105 na egzoplanecie znajduj\u0105cej si\u0119 w strefie zamieszkalnej<\/figcaption><\/figure>\n

Spos\u00f3b 3: \u015aledzenie zmian po\u0142o\u017cenia za pomoc\u0105 astrometrii <\/h2>\n

Innym sposobem wykrywania gwiazd poruszaj\u0105cych si\u0119 w nietypowy spos\u00f3b (a zatem wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych mog\u0105 kr\u0105\u017cy\u0107 egzoplanety) jest dok\u0142adny pomiar po\u0142o\u017cenia gwiazdy na niebie.\u00a0\u00a0<\/p>\n

Gwiazda z planet\u0105 nie porusza si\u0119 w przestrzeni kosmicznej po idealnie prostej linii, lecz opisuje niewielk\u0105, zakrzywion\u0105 trajektori\u0119, podlegaj\u0105c oddzia\u0142ywaniu grawitacji planety. To tak, jakby gwiazda i jej planety ta\u0144czy\u0142y kosmiczny taniec!\u00a0<\/p>\n

Technika ta nazywa si\u0119 astrometri\u0105 i jest wykorzystywana w ramach misji Gaia prowadzonej przez ESA. Im wi\u0119ksza jest planeta i im dalej znajduje si\u0119 od gwiazdy, tym \u0142atwiej jest j\u0105 wykry\u0107 za pomoc\u0105 astrometrii.\u00a0\u00a0<\/p>\n

Sztuczka nr 4: Obserwuj cienie, stosuj\u0105c metod\u0119 tranzytow\u0105 <\/h2>\n

Czasami obserwator nie widzi samego obiektu, a jedynie jego cie\u0144! Je\u015bli z naszego punktu widzenia planeta przechodzi przed swoj\u0105 gwiazd\u0105, zas\u0142ania niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142a. Zjawisko to nazywa si\u0119 tranzytem. Gwiazda wydaje si\u0119 nieznacznie przygasza\u0107, a gdy planeta si\u0119 odsunie, powraca do normalnej jasno\u015bci.\u00a0<\/p>\n

Transity s\u0105 trudne do zaobserwowania, poniewa\u017c zmiana nat\u0119\u017cenia \u015bwiat\u0142a jest bardzo niewielka, ale specjalne teleskopy s\u0142u\u017c\u0105ce do poszukiwania planet, takie jak misja \u201ePlato\u201d agencji ESA, \u015bwietnie radz\u0105 sobie z tym zadaniem! \u201ePlato\u201d potrafi nawet wykrywa\u0107 egzoplanety podobne do Ziemi kr\u0105\u017c\u0105ce wok\u00f3\u0142 gwiazd takich jak nasze S\u0142o\u0144ce, mimo \u017ce planety te s\u0105 do\u015b\u0107 ma\u0142e i nie zas\u0142aniaj\u0105 zbyt wiele \u015bwiat\u0142a!\u00a0<\/p>\n

Poszukiwacze egzoplanet musz\u0105 wykaza\u0107 si\u0119 cierpliwo\u015bci\u0105, czekaj\u0105c miesi\u0105ce, a nawet lata, aby dostrzec powtarzaj\u0105cy si\u0119 wz\u00f3r za\u0107mienia gwiazdy. Misja Plato prowadzona przez ESA ma na celu obserwacj\u0119 tysi\u0119cy gwiazd jednocze\u015bnie w poszukiwaniu tych powtarzaj\u0105cych si\u0119 sygna\u0142\u00f3w. Mierz\u0105c stopie\u0144 przyciemnienia \u015bwiat\u0142a oraz cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania tranzytu, astronomowie mog\u0105 wykorzysta\u0107 wyniki bada\u0144 misji Plato do okre\u015blenia wielko\u015bci planety i jej orbity.\u00a0<\/p>\n

Polowanie trwa!<\/h2>\n

Dzi\u0119ki tym metodom astronomowie odkryli tysi\u0105ce egzoplanet, ujawniaj\u0105c niezwyk\u0142\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiat\u00f3w. Niekt\u00f3re z nich to ogromne gazowe giganty kr\u0105\u017c\u0105ce blisko swoich gwiazd. Inne to zamarzni\u0119te planety dryfuj\u0105ce w dalekiej przestrzeni. Kilka z nich mo\u017ce nawet znajdowa\u0107 si\u0119 w obszarach wok\u00f3\u0142 swoich gwiazd, gdzie temperatura jest idealna do istnienia wody w stanie ciek\u0142ym!\u00a0<\/p>\n

A to dopiero pocz\u0105tek. Wiele planet wci\u0105\u017c pozostaje do odkrycia \u2013 ukrytych w blasku swoich gwiazd lub czekaj\u0105cych na odpowiedni\u0105 technik\u0119, kt\u00f3ra pozwoli je odkry\u0107. By\u0107 mo\u017ce jedna z tych planet jest podobna do Ziemi, a nawet mo\u017ce by\u0107 siedliskiem \u017cycia. Czy chcia\u0142by\u015b pom\u00f3c w odnalezieniu takiej planety?\u00a0<\/p>\n

\"Artist's
Artystyczna wizja egzoplanety Kepler 16 b<\/figcaption><\/figure>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Have you ever gone hunting\u2026 for planets? It might sound strange, but astronomers are doing exactly that! For centuries, we thought the eight planets in our Solar System were all […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"esa_banner_image":"https:\/\/www.esa.int\/var\/esa\/storage\/images\/esa_multimedia\/images\/2019\/02\/exoplanet_imaginarium\/19220032-1-eng-GB\/Exoplanet_imaginarium.jpg","esa_banner_description":"Exoplanet imaginarium","esa_banner_credit":"ESA","esa_banner_licence":"CC BY-SA 3.0 IGO or ESA Standard Licence","esa_banner_detail_url":"https:\/\/www.esa.int\/ESA_Multimedia\/Images\/2019\/02\/Exoplanet_imaginarium","esa_external_url":"","esa_external_new_window":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":true},"categories":[10,11,12],"tags":[2],"panel":[],"language":[],"age":[],"duration":[],"resource_type":[],"audience":[],"wf_post_folders":[],"class_list":["post-8","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-learn","category-our-universe","category-planets-and-moons","tag-background-article"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4255,"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8\/revisions\/4255"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8"},{"taxonomy":"panel","embeddable":true,"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/panel?post=8"},{"taxonomy":"language","embeddable":true,"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/language?post=8"},{"taxonomy":"age","embeddable":true,"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/age?post=8"},{"taxonomy":"duration","embeddable":true,"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/duration?post=8"},{"taxonomy":"resource_type","embeddable":true,"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/resource_type?post=8"},{"taxonomy":"audience","embeddable":true,"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/audience?post=8"},{"taxonomy":"wf_post_folders","embeddable":true,"href":"https:\/\/kids.esa.int\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/wf_post_folders?post=8"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}